Zawołanie „Czuwaj”

Hasło znane i używane już w średniowiecznej Polsce. Podobno straż strzegąca murów grodu, nawoływała się przeciągłym "czuuuuwaaajjj" – co miało zapobiec zasypianiu wartowników. Po raz pierwszy słowa "CZUWAJ" do przetłumaczenia angielskiego pozdrowienia skautowego "BE PREPARED" (dosłownie: "Bądź gotów") użył Andrzej Małkowski w książce "Scouting jako system wychowania młodzieży" wydanej w 1911 roku we Lwowie. Znalazło się ono też w winiecie pierwszego polskiego pisma harcerskiego "SKAUT".

W pierwszej połowie 1912 roku III (pierwsza żeńska) Lwowska Drużyna Skautowa im. Emilii Plater, której drużynową była Olga Drahonowska (później żona Andrzeja Małkowskiego), jako pozdrowienie skautowe wprowadziła słowo "CZUWAJ". Zastąpiła nim wcześniej używane pozdrowienie sokole "Czołem" (uznano bowiem, że w pozdrowieniu sokolim jest element czołobitności, uległości, pochodzi od "chylę czoła" i jest sprzeczne z ideą równości skautów).

Pozdrowienie używane przez 3 LDŻ szybko rozpowszechniło się w pozostałych polskich organizacjach skautowych i przyjęto zostało jako oficjalne przez cały polski skauting. Przejął je też powstały w 1918 roku Związek Harcerstwa Polskiego.

Pozdrowienie "CZUWAJ" ma przypominać o konieczności stałej gotowości do czynu, służby dla Ojczyzny, pracy dla innych i nad sobą. Wymieniają je między sobą harcerze na powitanie i pożegnanie, w niektórych wypadkach również przy oddawaniu honorów.

Angielskie – "BE PREPARED"

W krajach anglojęzycznych jest to najczęściej używane zawołanie skautowe. Nie jest zbiegiem okoliczności, że może być też " BE PREPARED" skrócone do – B. P. Robert Baden-Powell, założyciel ruchu też skracał swoje nazwisko do B.-P.


W trzeciej części książki Scouting for Boys Robert Baden Powell wyjaśniał znaczenie zdania "Mottem skautów jest:

  • BYĆ GOTOWYM, które oznacza, że jesteś zawsze w stanie gotowości umysłu i ciała do wypełnienia twojego obowiązku.
  • BYĆ GOTOWYM w myśli poprzez bycie gotowym na wypełnienie każdego rozkazu, a także przemyślany każdy wypadek, każdą możliwą sytuację, zatem wiesz, co masz robić w danej chwili i chcesz to zrobić.
  • BYĆ GOTOWYM w ciele poprzez bycie silniejszym i aktywniejszym oraz możliwym do podjęcia właściwych działań, we właściwym momencie, i zrobisz to".

Także pierwszy podręcznik dla przewodniczek, How Girls Can Help to Build Up the Empire, napisany przez Agnes i Roberta Baden-Powell, wyjaśnia podobnie:

Mottem przewodniczek jest "Być gotów". Dlaczego tak jest? Jest tak, ponieważ (…) macie obowiązek być gotowym w każdym momencie do stanięcia wobec trudności i niebezpieczeństwa poprzez wiedzę co i jak zrobić wtedy.